TTVH-buixuanphai

Đến hẹn lại lên, Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 của báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) bước vào vòng quay mới của năm 2026, với những đề cử mang đậm tình yêu Hà Nội qua các tác phẩm, việc làm, ý tưởng và những đóng góp thiết thực cho Thủ đô. Từ số báo này, những đề cử chính thức được Hội đồng nghệ thuật lựa chọn vào vòng chung khảo của Giải thưởng sẽ lần lượt được giới thiệu tới bạn đọc.

Tin vui lớn với người dân Hà Nội: một không gian đi bộ mới sẽ xuất hiện tại phố Thành Thái và Công viên Cầu Giấy trong thời gian tới, với phố sách, sân khấu sinh viên, trải nghiệm công nghệ, hoạt động gia đình, ẩm thực và những dấu ấn của cốm Vòng. Cụ thể, ngày 31/7, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 3905 về việc triển khai "Đề án thí điểm tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ phố Thành Thái, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội".

Theo quyết định, UBND phường Cầu Giấy là đơn vị trực tiếp quản lý, tổ chức vận hành, khai thác và duy trì hoạt động của không gian này. Khi đi vào hoạt động, trong giai đoạn 1, không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ sẽ tập trung trên trục đường Thành Thái dài khoảng 750 m và một phần Công viên Cầu Giấy (tổ chức vào các ngày thứ Bảy, Chủ nhật hằng tuần) trước khi mở rộng sang các tuyến phố lân cận trong giai đoạn 2.

Tìm bản sắc cho một không gian đi bộ mới

Thống kê hiện tại cho thấy: Phường Cầu Giấy có diện tích gần 4 km², dân số hơn 80.000 người. Đây là khu vực đô thị hóa mạnh, tập trung nhiều chung cư, văn phòng, trường học, cơ sở đào tạo và dịch vụ. Phường cũng có nhiều trường đại học, viện nghiên cứu cùng số lượng lớn sinh viên và người trẻ - trong đó Khu Công nghệ thông tin tập trung rộng khoảng 8,5 ha, thu hút hơn 400 doanh nghiệp, tập đoàn hoạt động ở các lĩnh vực công nghệ thông tin, thương mại, tài chính, ngân hàng.

Đáng nói, trong diện mạo đô thị hiện đại ấy, Cầu Giấy vẫn lưu giữ những lớp văn hóa của vùng Kẻ Vọng, Từ Liêm xưa, với hệ thống đình, chùa, làng nghề cốm Vòng và cộng đồng cư dân lâu đời. Bên cạnh đó, các công viên Cầu Giấy và CV1 cũng tạo nên những khoảng xanh trong một khu vực có mật độ xây dựng cao.

Chính những đặc điểm đang cùng hiện diện ấy đã được lựa chọn làm chất liệu để kiến tạo bản sắc trong Đề án thí điểm tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ tại phố Thành Thái, phường Cầu Giấy. Theo đó, 5 nhóm giá trị được xác định gồm "Tri thức - Công nghệ; Văn hóa - làng nghề; Gia đình - cộng đồng; Không gian xanh; Kinh tế đêm văn minh", để hướng tới nhận diện bản sắc chung: "Cầu Giấy - Thung lũng sáng tạo, không gian xanh và tinh hoa cốm Vòng".

Những định hướng này được cụ thể hóa trong nội dung và cách tổ chức không gian của đề án. Theo dự kiến, trên phố Thành Thái sẽ có phố sách, không gian sáng tạo dành cho sinh viên, các điểm biểu diễn và hoạt động đường phố; trong Công viên Cầu Giấy là các khu vực dành cho gia đình, trẻ em, người cao tuổi, đọc sách, thể thao và hoạt động sáng tạo. Các kiosk bán hàng cũng được đề xuất thiết kế với hình dáng, màu sắc gợi liên tưởng tới lá sen, bông sen và cốm.

Một nguồn lực khác được đề án tính đến là các trường đại học, sinh viên và cộng đồng công nghệ tập trung đông tại Cầu Giấy. Phía Nam Công viên Cầu Giấy dự kiến bố trí cụm sáng tạo - sinh viên - công nghệ, với các hoạt động trải nghiệm công nghệ thông tin, chuyển đổi số, robot, STEM và workshop. Các câu lạc bộ sinh viên có thể tham gia biểu diễn, tổ chức hoạt động định kỳ. Theo cách tổ chức này, sinh viên vì thế vừa là nhóm đến vui chơi, trải nghiệm, vừa có thể trực tiếp tham gia kiến tạo nội dung cho phố đi bộ.

Đặc biệt, một chất liệu được đề án tập trung khai thác là cốm Vòng, sản phẩm gắn với văn hóa địa phương. Bên cạnh hình ảnh cốm, lá sen và bông sen được sử dụng trong thiết kế kiosk, sản phẩm này dự kiến cũng luôn xuất hiện tại khu ẩm thực, các hoạt động trải nghiệm nghề, giới thiệu quy trình làm cốm và những sản phẩm liên quan.

Như thế, bản sắc của không gian đi bộ tương lai được tìm ngay từ những nguồn lực sẵn có của Cầu Giấy, từ sinh viên, cộng đồng công nghệ đến văn hóa cốm Vòng và các hoạt động cộng đồng. Những chất liệu này được đưa vào từng khu chức năng và hoạt động, tạo nên những nét nhận diện riêng cho phố đi bộ.

Tính toán từ dòng người đến dòng xe

Ở góc độ vận hành, điểm đáng chú ý của đề án là cách tổ chức không gian gắn với hành trình của người sử dụng, từ tiếp cận, đi lại, dừng nghỉ đến ăn uống, vui chơi và tham gia các hoạt động.

Qua tham khảo các không gian công cộng tại Thượng Hải, Montréal, Seoul, London hay Singapore, đề án đã xem xét việc bố trí các khu chức năng trong mối quan hệ với những hoạt động xung quanh. Cụ thể, khu ẩm thực cần tách khỏi nơi biểu diễn tập trung đông người; khu vui chơi trẻ em tránh nguồn nhiệt và âm thanh lớn; phố sách gắn với điểm nghỉ và đồ uống nhẹ; các điểm chụp ảnh cần có khoảng lùi để không cản dòng người.

Tại phố đi bộ Thành Thái, cách tổ chức này dự kiến được cụ thể hóa bằng các khu tĩnh, khu động và khu phụ trợ. Sách, công nghệ và sáng tạo được bố trí tại những khu vực tương đối yên tĩnh; các hoạt động tập trung đông người sử dụng những khoảng phố rộng hơn, được đề án gọi là các "quảng trường bỏ túi". Điểm biểu diễn dự kiến hoạt động từ 20h đến 22h, đồng thời kiểm soát âm thanh để hạn chế ảnh hưởng tới cư dân.

Xen giữa các khu hoạt động, không gian phố đi bộ còn dự kiến bố trí các điểm nghỉ chân, với khoảng cách 50-70 m/cụm ghế, phân tách dòng người với khu vực kinh doanh. Hạ tầng điện, nước, internet phục vụ sự kiện cũng được tính đến bằng các điểm kỹ thuật cố định, hạn chế việc kéo dây tạm thời trên mặt phố. Đặc biệt, khu ẩm thực dự kiến bố trí tại Khúc Thừa Dụ, có vai trò vùng đệm dịch vụ cho không gian đi bộ. Các xe và gian hàng lưu động được tổ chức thành từng cụm thay vì trải dọc tuyến, chừa hành lang rộng 3-4 m cho người đi bộ.

Bên ngoài không gian đi bộ, việc tổ chức giao thông được tính toán trong bối cảnh khu vực xung quanh Công viên Cầu Giấy có mật độ dân cư cao, tập trung nhiều chung cư, trường học, văn phòng và cơ sở kinh doanh. Việc hạn chế phương tiện vào cuối tuần vì thế phải bảo đảm nhu cầu đi lại của cư dân, đồng thời tránh gây áp lực lên các tuyến đường lân cận. Đề án đưa ra phương án tổ chức giao thông theo 3 lớp: trong cùng là vùng lõi ưu tiên người đi bộ; tiếp đến là vùng đệm, bảo đảm việc ra vào của cư dân và phương tiện dịch vụ, đồng thời bố trí các điểm dừng ngắn hạn cho xe công nghệ, giao hàng và phương tiện phục vụ người già, trẻ em, người khuyết tật. Ở lớp ngoài cùng, phương tiện được phân luồng từ xa, hạn chế tình trạng xe đi vào sát khu vực phố đi bộ rồi mới phải quay đầu.

Đáng nói, theo dự báo của đề án, vào giờ cao điểm cuối tuần, nhu cầu có thể lên tới 5.000 - 8.000 lượt xe máy và 500 - 800 lượt ô tô mỗi đêm. Phương án dự kiến khai thác khoảng 25 điểm trông giữ xe phân bố quanh khu vực, thay vì tập trung phương tiện sát phố Thành Thái. Các điểm trông giữ xe được kết nối với phương án sử dụng giao thông công cộng và xe điện trung chuyển. Đề án cũng tính đến việc tổ chức xe điện từ các bãi đỗ ở Duy Tân, Trần Thái Tông tới Công viên Cầu Giấy. Đặc biệt, để khai thác lợi thế của tuyến đường sắt đô thị số 3, tại ga metro Chùa Hà, xe điện trung chuyển được đề xuất đón khách, đưa tới không gian văn hóa và tuyến phố đi bộ Thành Thái.

"Thông minh" từ cách vận hành

Từ cách tổ chức không gian và giao thông, khái niệm "phố đi bộ thông minh" trong đề án được mở rộng sang việc khai thác dữ liệu và công nghệ tại những khâu cụ thể của quá trình vận hành phố đi bộ.

Đơn cử, tại các bãi đỗ xe, thiết bị cảm biến sẽ nhận diện chỗ trống, biển điện tử hiển thị số chỗ còn lại và khả năng đặt trước qua ứng dụng. Khi một bãi đã đầy, thông tin có thể được sử dụng để hướng phương tiện sang điểm khác.

Đồng thời, bên trong không gian đi bộ, bản đồ số, lịch sự kiện, wifi miễn phí và các trụ thông tin điện tử được đề xuất để người dân tìm địa điểm, hoạt động và dịch vụ. Xe và gian hàng ẩm thực có thể được cấp mã QR định danh, gắn với thông tin về điều kiện kinh doanh và vị trí được bố trí. Đề án cũng tính đến việc khuyến khích thanh toán không dùng tiền mặt, truy xuất nguồn gốc thực phẩm bằng mã QR, bố trí hệ thống tiếp nhận phản ánh và camera AI hỗ trợ giám sát an ninh, trật tự.

Đáng nói, bên cạnh các giải pháp công nghệ, đề án dành một phần đáng kể cho việc tổ chức nội dung theo tuần, tháng và mùa. Tham khảo kinh nghiệm tại Montréal (Canada), không gian của phố đi bộ Thành Thái được đặt vấn đề "lập trình" như một sân khấu đô thị, để người dân biết cuối tuần này có gì, tháng này có gì, mùa này có gì và có lý do để quay lại. Theo dự kiến, mỗi tháng không gian Cầu Giấy có ít nhất 1 - 2 sự kiện văn hóa, nghệ thuật quy mô vừa, xen giữa là các chương trình nhỏ, biểu diễn đường phố và hoạt động cộng đồng.

Với cách tiếp cận này, nguồn lực tổ chức các hoạt động được đề án tìm kiếm ngay tại địa bàn. Các câu lạc bộ sinh viên có thể đăng ký tổ chức hoặc hỗ trợ chương trình tại từng phân khu; trường học, đơn vị văn hóa, doanh nghiệp công nghệ, nghệ sĩ và các tổ chức xã hội hóa tham gia mạng lưới hoạt động. Những chương trình vào dịp lễ, Tết hoặc gắn với di tích, làng nghề cốm Vòng cũng được tính vào lịch hoạt động. Từ đó, cư dân vùng lõi được xác định là "chủ thể đồng hành xuyên suốt", vừa thụ hưởng vừa tham gia các hoạt động của không gian văn hóa.

Nhìn lại, Hà Nội hiện đã có nhiều không gian đi bộ, được hình thành trong những điều kiện khác nhau. Bởi vậy, việc mở thêm một tuyến phố tự thân không còn là yếu tố tạo nên sự mới mẻ. Với đề án phố đi bộ Thành Thái, điểm đáng chú ý nằm ở hai bài toán được đặt ra ngay từ đầu: tìm một nhận diện gắn với đặc điểm của Cầu Giấy và tính toán cách tổ chức, vận hành để nhiều hoạt động có thể cùng tồn tại trong một không gian.

Những cách tiếp cận ấy đã mở ra một không gian công cộng tương lai tại phố Thành Thái và Công viên Cầu Giấy, với phố sách, sinh viên, công nghệ, những khoảng xanh và dấu ấn của cốm Vòng. Thêm nữa, các nguồn lực sẵn có tại địa bàn sẽ được đưa vào nội dung hoạt động, trong đó người dân địa phương cũng được xác định là một trong những chủ thể tham gia tạo nên và duy trì không gian để tạo ra bản sắc riêng.

Từ những ý tưởng ấy, "Đề án thí điểm tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ phố Thành Thái, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội" đã được đưa vào danh sách đề cử tại hạng mục Ý tưởng - Vì tình yêu Hà Nội của Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 - năm 2026. Một diện mạo riêng cho phố đi bộ Thành Thái đã được phác thảo; điều chúng ta cùng chờ đợi là việc cụ thể hóa những ý tưởng đó, khi không gian này đi vào hoạt động trong tương lai.

Đông Mai